November heeft een slechte reputatie die hij niet verdient. De tuin ziet er kaal uit, het weer is grijs en de meeste tuiniers hangen hun handschoenen aan de haak tot maart. Maar wie in november nog een uur of twee per week in de tuin steekt, doet werk dat in het voorjaar niet meer hoeft. En dat is een prettige gedachte als iedereen om je heen staat te zwoegen in april.
November is niet het einde van het tuinjaar. Het is de rustigste maand om het volgende te beginnen.
November in 60 seconden
Dit zijn de belangrijkste acties voor deze maand:
- Laatste bollen planten die je nog over hebt
- Borders definitief opruimen maar sierwaardevolle stengels laten staan
- Vorstbescherming aanbrengen op gevoelige planten en potten
- Composthoop omzetten en aanvullen
- Rouwvliegjes bij kamerplanten aanpakken
- Vijver controleren op bevriezing bij vorst
- Tuinhout en terras behandelen voor de winter
Wat er in november in je tuin gebeurt
De tuin slaapt niet in november, hij vertraagt. Onder de grond gaan wortels door met groeien zolang de bodem niet bevroren is. Bollen bouwen hun reserves op. Bodembacteriën en regenwormen verwerken het blad en de mulch die je hebt aangebracht. Wat er bovengronds kaal en leeg uitziet, is ondergronds volop in beweging.
November is ook de maand van het licht. Weinig zon, korte dagen en het gevoel dat de tuin niet loont. Maar wie een uur buiten werkt in november merkt al snel dat er altijd iets te doen is en dat bewegen in de buitenlucht meer oplevert dan de bank. De tuin beloont je ook in november, alleen stiller dan in mei.
Zaaien en planten
Het zaaimoment is voorbij maar er is nog een smal plantvenster voor de hardste bolgewassen en winterharde vaste planten.
- Resterende tulpen- en narcissenbollen planten zolang de bodem niet bevroren is, later is minder ideaal maar beter dan nooit
- Winterharde vaste planten en struiken kunnen nog worden geplant op vorstvrije dagen
- Knoflook die je in oktober niet hebt geplant kan nog tot half november de grond in
- Broeibollen voor binnen opzetten: hyacinten en narcissen in een donkere koele ruimte voor vroege bloei in januari en februari
Snoeien en bijhouden
November is de maand voor de laatste opruimronde maar ook voor bewust laten staan. Niet alles wat er dood uitziet is nutteloos.
- Laat grassen, rudbeckia, sedumskeletten en distels staan voor wintersierswaarde en voedsel voor vogels
- Verwijder zieke stengels en blad grondig want schimmelsporen overwinteren graag in plantenresten
- Rozen niet terugsnoeien, de oude stengels beschermen de wortels tegen vorst
- Klimplanten controleren op losse bevestigingen voor de stormachtige wintermaanden beginnen
- Fruitbomen: verwijder gemummificeerde vruchten die nog aan de boom hangen want die herbergen schimmelziektes
Tuin verzorgen
November vraagt weinig actief onderhoud maar de juiste kleine ingrepen maken volgend jaar makkelijker.
- Mulch aanvullen op borders en rond kwetsbare planten, een dikke laag beschermt de wortels bij strenge vorst
- Composthoop omzetten en eventueel afdekken zodat het composteerproces doorgaat ondanks de kou
- Controleer drainageproblemen bij zware regen en zorg dat water niet blijft staan rond wortels
- Tuinhout behandelen met olie of beits op een droge dag, nat hout neemt het niet op
- Schutting en pergola controleren op losse delen voor de winterstormen beginnen
Moestuin
De moestuin is in november bijna leeg. Wat er nog staat is winterhard en beter na de vorst.
- Oogst spruitjes van onderaf, ze worden zoeter na elke vorstperiode
- Boerenkool en pastinaak staan er het lekkerst bij na een paar nachten vorst
- Veldsla en winterpostelein oogsten zolang ze groeien, ze zijn verbazend winterhard
- Alle lege bedden zijn omgespit en gemulcht, november is de maand om dit af te ronden
- Zaadcatalogi doornemen en eerste bestellingen plannen voor het nieuwe seizoen
Gazon
Het gazon vraagt in november weinig maar vraagt wel respect. Een bevroren of drijfnat gazon betreden beschadigt de zode op een manier die maanden zichtbaar blijft.
- Maaien is niet meer nodig als de temperatuur structureel onder de tien graden blijft
- Bladeren blijven verwijderen zolang de bomen blad verliezen
- Vermijd betreden bij vorst en extreme nattigheid
- De grasmaaier reinigen, het mes laten slijpen en opbergen tot het voorjaar
Kamerplanten
Kamerplanten zijn in november volledig binnen en de meeste zijn in rustfase. Minder doen is de beste strategie.
- Geef aanzienlijk minder water dan in de zomer, natte wortels in de winter zijn de grootste kweekplaats voor rouwvliegjes en wortelrot
- Niet bemesten tot het voorjaar
- Zet planten zo dicht mogelijk bij het raam voor maximaal licht, draaien zodat alle kanten licht krijgen
- Houd een minimale afstand tot koude ramen in de nacht, blad dat het glas raakt kan bevriezen
Terras en balkon
Het terras is in november weinig in gebruik maar verdient nog een laatste controle voor de winter echt begint.
- Controleer of vorstgevoelige potten zijn beschermd of binnengezet
- Zet winterharde potten op voeten zodat water kan wegvloeien en de pot niet barst bij vorst
- Terras schoonmaken voor algen en mos zich vestigen in de natte wintermaanden
- Buitenkranen afsluiten en de leiding leegmaken voor de vorst
Vijver
De vijver gaat in november de stilste periode van het jaar in. Vissen eten nauwelijks, waterplanten zijn teruggesnoeid en de belangrijkste taak is voorkomen dat de vijver volledig dichtvriest.
- Stop volledig met voeren als de watertemperatuur onder de vijf graden daalt
- Zorg dat er altijd een klein gaatje in het ijs blijft bij vorst zodat giftige gassen kunnen ontsnappen
- Gebruik een vijververwarmer of drijvend piepschuim als hulpmiddel, sla nooit een gat in het ijs want de schokgolf beschadigt vissen
- Pomp niet uitzetten bij lichte vorst maar wel beschermen tegen bevriezing
Plaag en preventie van de maand
November is de drukste maand voor rouwvliegjes binnenshuis. Alle kamerplanten staan binnen, de verwarming staat aan en de potgrond droogt langzamer op dan buiten. Dat zijn ideale omstandigheden voor rouwvliegjes om hun eieren in te leggen. De larven vreten aan wortels en verzwakken de plant, de vliegjes zijn vooral irritant maar het signaal dat er iets niet klopt in de potgrond.
De aanpak is tweeledig: laat de potgrond droger worden tussen twee waterbeurten en zet aaltjes in de potgrond voor de larven. Aaltjes tegen rouwvliegjes werken ook bij kamertemperatuur en zijn volledig veilig voor mensen en huisdieren. Wie nu ingrijpt voorkomt dat een kleine aantasting uitgroeit tot een probleem dat de hele winter aanhoudt.
Muizen zoeken in november actief naar warmte en voedsel in schuren, tuinhuisjes en onder terrasbeplating. Controleer of bollen die je hebt opgeslagen goed zijn afgesloten. Gladiolenbollen, dahliaknoppen en andere bewaargewassen zijn een geliefd doelwit. Een stevige afgesloten bak of kist is afdoende bescherming.
Slakken zijn in november minder zichtbaar maar nog niet weg. Ze overwinteren als ei in de bodem en als volwassen dier onder stenen, planken en in dichte borders. Wie ze nu weghaalt of hun schuilplaatsen verwijdert, vermindert de populatie voor het voorjaar.
Wil je weten hoe je rouwvliegjes de winter door aanpakt zonder je planten te beschadigen, of hoe je je tuin voorbereidt op de koudste maanden? In de kennisbank vind je voor elke plaag een eerlijk en duidelijk antwoord.
Als je maar één ding doet
Zet aaltjes in tegen rouwvliegjes als je ze ziet rondvliegen bij je kamerplanten. November is het moment waarop een kleine aantasting snel een grote wordt. Een vroege ingreep spaart je de rest van de winter.
Mini planning week 1 tot 4
November vraagt weinig maar vraagt het wel consequent. Een uur per week is genoeg.
Week 1
Laatste bollen planten. Borders definitief opruimen met aandacht voor wat blijft staan. Composthoop omzetten. Rouwvliegjes bij kamerplanten controleren.
Week 2
Tuinhout behandelen op een droge dag. Klimplanten controleren op losse bevestigingen. Bladeren verwijderen van gazon. Vijver controleren op eerste nachtvorst.
Week 3
Grasmaaier reinigen en opbergen. Buitenkranen afsluiten. Moestuinbedden definitief afronden. Broeibollen opzetten voor winterbloei binnen.
Week 4
Zaadcatalogi doornemen en eerste plannen maken voor volgend seizoen. Tuin rustig laten worden. Genieten van wat er nog staat.
